Từ vụ Asia Life: Thực phẩm chức năng trên thị trường đang bị “thổi phồng” ra sao?

Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an vừa hoàn tất kết luận điều tra vụ án “Sản xuất hàng giả là thực phẩm” và “Trốn thuế” xảy ra tại Công ty CP Asia Life cùng các đơn vị liên quan, đồng thời chuyển hồ sơ sang Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, đề nghị truy tố 8 bị can. 

Vụ việc được đánh giá có tính chất nghiêm trọng, không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng, cũng như đặt ra nhiều vấn đề đối với công tác quản lý trong lĩnh vực thực phẩm bổ sung và thực phẩm bảo vệ sức khỏe.

Theo kết luận điều tra, nhóm bị can giữ các vị trí chủ chốt trong doanh nghiệp, từ lãnh đạo cấp cao đến các bộ phận sản xuất, nghiên cứu và kiểm soát chất lượng đã tham gia vào toàn bộ quy trình sản xuất hàng giả. Trong đó, hai lãnh đạo doanh nghiệp được xác định là chủ mưu, cầm đầu, giữ vai trò chỉ đạo xuyên suốt toàn bộ hoạt động sản xuất và hợp thức hóa sản phẩm đưa ra thị trường.

Cụ thể, vợ chồng Nguyễn Phong (Chủ tịch HĐQT) và Nguyễn Phạm Hồng Vy (Giám đốc, đại diện pháp luật Công ty CP Asia Life) trực tiếp điều hành từ khâu xây dựng công thức, tổ chức sản xuất đến việc lập, điều chỉnh hồ sơ công bố nhằm “hợp pháp hóa” sản phẩm. Không chỉ dừng lại ở hành vi sản xuất hàng giả, Nguyễn Phạm Hồng Vy còn bị cáo buộc liên quan đến sai phạm về thuế khi chỉ đạo sử dụng tài khoản cá nhân để nhận tiền bán hàng, không xuất hóa đơn, không kê khai doanh thu, gây thất thu ngân sách nhà nước. Vai trò trung tâm của hai bị can cho thấy tính chất có tổ chức, có chủ đích và kéo dài của toàn bộ đường dây.

Cơ quan điều tra xác định, trong khoảng thời gian từ tháng 7/2024 đến tháng 3/2025, Công ty CP Asia Life đã tổ chức sản xuất 13 sản phẩm thực phẩm giả, chủ yếu thuộc nhóm thực phẩm bổ sung và thực phẩm bảo vệ sức khỏe theo đơn đặt hàng của nhiều doanh nghiệp khác nhau. Danh mục sản phẩm khá đa dạng, từ kẹo bổ sung, bột rau củ, trà viên đến các dòng “detox”, “làm đẹp”, “tăng cường sức khỏe” như SuperGreens Gummies (kẹo Kera), Green Nutrition organic Kale, Kombutea Slim +, Mequib Happii Gummies, các dòng trà viên Kombucha, điện giải, trái cây hay Mealfit. Việc gia công trên diện rộng cho nhiều đối tác cho thấy mô hình sản xuất thuê ngoài (OEM) nhưng thiếu kiểm soát thực chất, khiến hàng giả có điều kiện lan rộng trên thị trường. Đặc biệt, dù được quảng bá có nguồn gốc tự nhiên, giàu dưỡng chất, kết quả điều tra cho thấy thành phần thực tế của các sản phẩm này không đúng như công bố, tiềm ẩn rủi ro đối với người tiêu dùng.

Đáng chú ý, dù sản phẩm được quảng bá với thành phần tự nhiên, giàu dưỡng chất, kết quả điều tra cho thấy quy trình sản xuất thực tế lại hoàn toàn khác so với hồ sơ công bố. Các bị can đã chỉ đạo không sử dụng đúng, đủ nguyên liệu theo đăng ký, thay vào đó là các chất nền, phụ gia giá rẻ với hàm lượng hoạt chất rất thấp, nhiều trường hợp dưới 70% so với công bố. Cùng với đó, doanh nghiệp còn lập khống hồ sơ sản xuất, từ lệnh sản xuất, phiếu xuất kho đến hồ sơ kiểm nghiệm nhằm đối phó với cơ quan chức năng.

Trong số các sản phẩm, “Thực phẩm bổ sung SuperGreens Gummies” (kẹo Kera) được xác định là mặt hàng có quy mô sản xuất lớn nhất. Cơ quan điều tra cho biết đã có gần 168.000 hộp sản phẩm được sản xuất, trong đó hơn 160.000 hộp đã tiêu thụ ra thị trường, mang về doanh thu hơn 5 tỷ đồng và thu lợi bất chính gần 3 tỷ đồng. Giá trị hàng giả của riêng sản phẩm này được xác định gần 5,9 tỷ đồng. Dù mang tên “kẹo rau” nhưng hàm lượng bột rau củ thực tế chỉ chiếm khoảng 0,6–0,7%, trong khi thành phần chính lại là đường, siro và các phụ gia tạo cấu trúc.

Không chỉ dừng lại ở việc sản xuất sai lệch, các đối tượng còn sử dụng thủ đoạn tinh vi khi lập hàng loạt hồ sơ sản xuất giả để hợp thức hóa quy trình. Riêng với sản phẩm kẹo Kera, hàng trăm nghìn hộp đã được hợp pháp hóa bằng các bộ hồ sơ lô sản xuất không đúng thực tế. Khi có dấu hiệu bị kiểm tra, các đối tượng tiếp tục bổ sung, chỉnh sửa tài liệu nhằm che giấu sai phạm.

Từ góc độ thị trường, vụ án cho thấy những rủi ro đáng lo ngại trong mô hình sản xuất gia công thực phẩm hiện nay, đặc biệt khi doanh nghiệp đặt hàng và đơn vị sản xuất thiếu cơ chế kiểm soát chéo. Việc phụ thuộc quá nhiều vào hồ sơ công bố trong khi khâu hậu kiểm còn hạn chế đã tạo kẽ hở để các hành vi gian lận kéo dài và khó phát hiện.

Trước thực trạng đó, cơ quan quản lý đã có động thái siết chặt tiêu chuẩn. Bộ Y tế vừa ban hành quy trình mới về cấp và cấp lại chứng nhận GMP đối với thực phẩm bảo vệ sức khỏe, với gần 170 tiêu chí kiểm tra, bao phủ toàn bộ chuỗi từ nguyên liệu, sản xuất đến lưu hành sản phẩm. Quy trình này không chỉ phục vụ công tác thẩm định mà còn yêu cầu doanh nghiệp chủ động tự đánh giá, qua đó nâng cao tính tuân thủ và minh bạch.

Cơ quan điều tra cũng khuyến cáo các tổ chức, cá nhân đã mua và sử dụng các sản phẩm liên quan cần chủ động rà soát, kiểm tra để bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Đồng thời, vụ việc là lời cảnh báo đối với doanh nghiệp trong việc kiểm soát chuỗi cung ứng, lựa chọn đối tác gia công và đảm bảo tính trung thực trong công bố sản phẩm.

Vụ án tại Asia Life một lần nữa cho thấy, trong lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng, mọi kẽ hở trong quản lý đều có thể bị lợi dụng. Việc tăng cường hậu kiểm, siết chặt tiêu chuẩn và nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp sẽ là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của thị trường.

Lam Giang - Hà Chi