Nhưng có một người phụ nữ đã mang đến cho dải đất biên thùy ấy một sắc xanh mềm mại như chồi non, ấm áp như nắng sớm. Đó là Thượng tá Phạm Thị Vân Anh – nhà văn, nhà thơ, người lính biên phòng với hơn hai thập kỷ rong ruổi giữa núi rừng, đồng thời cũng là Phó Giám đốc Điện ảnh - Truyền hình Biên phòng, người đã dùng cây bút và trái tim để dệt nên những “mùa xuân” vĩnh cửu giữa lòng đá xám.
Thượng tá Phạm Thị Vân Anh – nhà văn, nhà thơ, người lính biên phòng với hơn hai thập kỷ rong ruổi khắp rẻo biên cương Tổ quốc
Từ cử nhân ngoại ngữ đến “đóa sa mộc” nơi biên viễn
Người phụ nữ viết nên khúc tráng ca về một biên cương không chỉ có những dặm dài sương gió mà còn rực rỡ sắc ấy xuân sinh ngày 13/01/1980 tại Hải Phòng, vốn là một cử nhân Tiếng Anh – tấm bằng “thượng lưu” của những năm đầu thập niên 2000. Thế nhưng, thay vì chọn những tòa cao ốc nơi phố thị, chị lại chọn khoác lên mình sắc áo xanh biên phòng và đặt dấu chân trên khắp những cung đường biên cương Tổ quốc.
Hiện đảm nhiệm cương vị Phó Giám đốc Điện ảnh - Truyền hình Biên phòng, Phó Chủ tịch Chi hội Nhà văn Quân đội, hành trình của Thượng tá Phạm Vân Anh là sự giao thoa kỳ diệu giữa bản lĩnh người lính và tâm hồn nghệ sĩ. Chị quan niệm biên cương không chỉ là đường biên địa lý trên bản đồ, mà là "hơi thở của dân tộc", là nơi tình người lặng lẽ nở hoa giữa sương sớm và gió lạnh.
Thượng tá Phạm Vân Anh lựa chọn đưa nhịp đập nơi biên cương - "hơi thở của dân tộc" vào những tác phẩm của mình.
Dùng “Sức mạnh mềm” canh giữ tấc đất cha ông
Bắt đầu cầm bút từ năm 13 tuổi, đến nay Phạm Vân Anh đã sở hữu "gia tài" đồ sộ với hơn 12 tác phẩm ở nhiều thể loại: thơ, truyện ngắn, bút ký, trường ca và tiểu thuyết. Văn chương của chị như dòng suối ngầm thấm đẫm hơi thở của Sa mộc – loài cây kiên cường chỉ sống trên đỉnh núi cao.
Trong trường ca Sa mộc (xuất bản song ngữ năm 2022), chị viết về những người lính lặng lẽ gieo mầm sống trên đất nghèo: "400 năm rễ bám, chồi vươn / Dinh Ai Lao miền thăm thẳm / Vông đồng / Vạm vỡ vươn mạch sống”. Tác phẩm không chỉ mang về Giải thưởng văn học đề tài Biên giới - Biển đảo mà còn là lời khẳng định về chủ quyền bằng ngôn ngữ văn hóa.
Tác giả của Biên khu Việt Quế - Thượng tá, nhà văn Phạm Vân Anh cùng Thầy thuốc ưu tú Thân Văn Nhã.
Bút lực của chị càng thêm dồi dào ở mảng văn xuôi. Tập truyện ngắn "Giữa tầng trời" (2025) hay tiểu thuyết "Biên khu Việt Quế" là những lát cắt sắc lẹm về hiện thực. Qua hình ảnh Thượng tá Tuýnh trong cuộc đấu tranh cắm mốc biên giới phía Bắc, chị chuyển tải thông điệp đanh thép: “Giữ được đất, giữ được hòa bình là quyết tâm chiến lược của chúng ta”. Đó cũng chính là nền tảng cốt lõi để biên mậu có thể nở hoa, để những chuyến xe hàng có thể thông suốt tại khu vực cửa khẩu giữa hai quốc gia láng giềng. Tiểu thuyết "Biên khu Việt Quế" ra đời đã được đánh giá tốt, tạo tiếng vang và giành được một số giải thưởng văn học. Điều đó, theo Thượng tá Phạm Vân Anh vừa là niềm vui, song cũng là động lực giúp chị nỗ lực hơn nữa đối với đề tài chiến tranh cách mạng và vẻ đẹp "Bộ đội Cụ Hồ".
Điểm đặc sắc nhất ở Thượng tá Phạm Vân Anh chính là sự thống nhất giữa trang viết và cuộc đời. Chị không chỉ mô tả cái nghèo, cái khó mà trực tiếp xắn tay áo để thay đổi nó.
Từ năm 2017, nhóm thiện nguyện “Biên cương trong tôi” do chị đồng sáng lập đã trở thành cầu nối nhân ái giữa đồng bằng và biên giới.
Nhà thơ Phạm Vân Anh trong chuyến công tác hỗ trợ, giúp đỡ đồng bào dân tộc thiểu số
Không dừng lại ở những gói quà nhu yếu phẩm, chị tư duy về “kinh tế sinh kế” cho đồng bào thông qua những mô hình thiết thực như: mô hình “Đàn ngan khăn quàng đỏ” để góp phần chia sẻ khó khăn trong học tập, cuộc sống cùng các em thiếu niên nhi đồng ở địa bàn biên giới. Chị đã cùng nhóm Ong Chăm và nhà văn Hoàng Hải Lâm phối hợp với các đơn vị Bộ đội Biên phòng triển khai trao tặng gần 20.000 con ngan, gà giống cho các đối tượng là học sinh cấp 1, cấp 2 tại khu vực biên giới Huế, Quảng Trị, Hà Tĩnh và Savanakhet, Salavan/Lào; xây dựng các mô hình tại các trường học khu vực biên giới như “Vườn cây khăn quàng đỏ” (đã có 6 vườn cây trị giá 60 triệu đồng tại các trường nội trú) góp phần phủ xanh đất trống và tạo giá trị kinh tế lâu dài; mô hình “Tủ sách cho em” (đã thành công với 20 tủ sách trị giá 200 triệu); chị cũng trực tiếp nhận đỡ đầu 5 em học sinh mồ côi ở khu vực biên giới các tỉnh Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Bình Phước trong chương trình “Nâng bước em tới trường” để viết tiếp giấc mơ đại học cho những mầm xanh nơi góc núi…
Sứ giả của hữu nghị và phát triển bền vững
Trong kỷ nguyên hội nhập, Thượng tá Phạm Vân Anh hiểu rằng biên giới phải là nhịp cầu giao thương và văn hóa. Chị là tác giả kịch bản của những loạt phim tài liệu đồ sộ như "Những trang sử biên thùy" (30 tập) hay các chương trình giao lưu biên giới lớn trên VTV... Những thước phim ấy không chỉ quảng bá hình ảnh đất nước mà còn xây dựng lòng tin chiến lược với các quốc gia láng giềng Trung Quốc, Lào, Campuchia – tiền đề quan trọng cho sự ổn định và phát triển của kinh tế biên mậu Việt Nam.
Với hơn 30 giải thưởng danh giá, bao gồm Giải Báo chí Quốc gia, Giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam, Giải “Vì sự nghiệp đại đoàn kết dân tộc”, Giải Liên hoan Truyền hình toàn quốc... và danh hiệu “Nhà văn nữ ấn tượng” năm 2025, chị vẫn khiêm nhường chỉ nghĩ đó là sứ mệnh của cuộc đời mình. Chia sẻ với Tạp chí Kinh doanh và Biên mậu Việt Nam, chị tâm niệm: "Giữa sắc áo lính và trang bản thảo, tôi luôn tự răn mình rằng: Tài năng có thể giúp ta viết nên những câu chữ đẹp, nhưng chính nhân cách và trách nhiệm với cộng đồng mới là thứ giữ cho ngòi bút không đi chệch hướng trước vận mệnh của Tổ quốc."
Thượng tá Phạm Vân Anh chính là hình mẫu của người phụ nữ Việt Nam thời đại mới: vừa bay bổng trong tư duy sáng tạo, vừa quyết liệt trong hành động thực tiễn. Chị không chỉ dùng văn thơ để miêu tả mùa xuân, mà chính chị – bằng tâm huyết và sự tận hiến của mình – đã và đang trực tiếp dệt nên những mùa xuân no ấm, hòa bình trên khắp dải biên cương Tổ quốc. Để khi mỗi chúng ta khi nhắc đến đến biên thùy, nơi ấy không chỉ có đá sắc, mà có cả những mầm xanh hy vọng đang vươn mình mạnh mẽ.
Lam Giang - Bảo Loan