Trước hàng loạt vụ việc nghiêm trọng liên quan đến thực phẩm bẩn, thực phẩm giả và vi phạm quy định an toàn trong thời gian gần đây, vấn đề an toàn thực phẩm đang trở thành mối lo ngại lớn của xã hội. Từ thực phẩm chức năng giả, dầu ăn giả đến vụ việc gần 300 tấn thịt lợn nhiễm bệnh bị đưa vào bếp ăn trường học, thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách phải tăng cường giám sát, hoàn thiện chính sách và siết chặt quản lý ngay trong năm 2026, thay vì chờ đến các kế hoạch dài hạn.
Phiên họp thứ 56 của Ủy ban thường vụ Quốc hội ngày 2/4.
Thực trạng đáng báo động, giám sát cần “đi trước một bước”
Tại Phiên họp thứ 56 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) ngày 2/4, nhiều ý kiến nhấn mạnh sự cần thiết phải đẩy nhanh tiến độ giám sát chuyên đề về an toàn thực phẩm. Theo kế hoạch ban đầu, nội dung “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về an toàn thực phẩm giai đoạn 2021-2026” dự kiến được triển khai giám sát vào năm 2027. Tuy nhiên, trước diễn biến phức tạp hiện nay, lãnh đạo Quốc hội đề nghị cần thực hiện ngay trong năm 2026.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu này xuất phát từ thực tế nóng bỏng, điển hình là vụ việc hàng trăm tấn thịt lợn mắc dịch tả châu Phi được tuồn vào thị trường, thậm chí xuất hiện trong bữa ăn học đường. Đây không chỉ là vi phạm pháp luật mà còn đe dọa trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trẻ em.
Thực tế cho thấy, các vi phạm về an toàn thực phẩm thời gian qua không còn mang tính đơn lẻ mà có dấu hiệu tổ chức, móc nối, thậm chí liên quan đến cả khâu kiểm dịch. Điều này phản ánh những lỗ hổng trong công tác quản lý, giám sát và thực thi pháp luật.
Theo đánh giá của cơ quan chức năng, tình trạng vi phạm an toàn thực phẩm diễn biến phức tạp, đặc biệt trong hai năm gần đây. Không chỉ dừng lại ở thực phẩm tươi sống mà các sản phẩm chế biến, thực phẩm chức năng và hàng hóa tiêu dùng nhanh cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ.
Một trong những nguyên nhân chính là cơ chế quản lý còn chồng chéo, việc hậu kiểm chưa được thực hiện hiệu quả, trong khi khối lượng sản phẩm tự công bố ngày càng lớn. Bên cạnh đó, việc quảng cáo sai sự thật, đặc biệt trên môi trường mạng, đang góp phần làm gia tăng rủi ro cho người tiêu dùng.
Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm dự kiến trình Quốc hội vào tháng 10/2026 được xem là bước đi cần thiết. Tuy nhiên, để có cơ sở thực tiễn vững chắc cho việc sửa luật, các cơ quan của Quốc hội xác định phải tiến hành giám sát sớm, kết hợp lấy ý kiến chuyên gia và đánh giá toàn diện tình hình.
Đề xuất tổng kiểm tra toàn quốc
Trước thực trạng đáng lo ngại, Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc Hội Lê Thị Nga đã đề nghị Chính phủ tổ chức một cuộc tổng kiểm tra an toàn thực phẩm trên phạm vi cả nước. Mục tiêu là đánh giá đầy đủ thực trạng, nhận diện rõ các điểm yếu trong quản lý và từ đó đưa ra giải pháp mạnh mẽ, đồng bộ.
Đề xuất này nhận được sự đồng tình bởi tâm lý lo ngại của người dân về thực phẩm bẩn đang gia tăng, trong khi niềm tin vào hệ thống kiểm soát có dấu hiệu bị xói mòn.
Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc Hội Lê Thị Nga đề nghị Chính phủ tổng kiểm tra an toàn thực phẩm trên toàn quốc. Ảnh: Phạm Thắng
Ở góc độ quản lý chuyên ngành, Bộ Y tế đã yêu cầu các địa phương tăng cường công tác hậu kiểm trong năm 2026, tập trung vào các nhóm sản phẩm có nguy cơ cao.
Cụ thể, ba nhóm chính được siết chặt gồm: thực phẩm tự công bố (như sản phẩm bổ sung vi chất, vitamin), thực phẩm phải đăng ký công bố (dinh dưỡng y học, sản phẩm cho trẻ nhỏ) và thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Đặc biệt, các sản phẩm có nguy cơ chứa chất cấm hoặc quảng cáo sai công dụng sẽ được kiểm tra, lấy mẫu và xử lý nghiêm.
Ngoài ra, cơ quan chức năng cũng yêu cầu tăng cường kiểm soát tại các bếp ăn tập thể, bếp ăn trường học – những nơi có nguy cơ cao gây ra các vụ ngộ độc thực phẩm quy mô lớn.
Từ thực trạng trên, có thể thấy vấn đề an toàn thực phẩm không chỉ nằm ở khâu kiểm tra, xử lý vi phạm mà còn liên quan đến cả hệ thống chính sách, cơ chế phối hợp và ý thức tuân thủ pháp luật.
Để giải quyết tận gốc vấn đề an toàn thực phẩm, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mang tính hệ thống và quyết liệt. Trước hết, phải đẩy nhanh công tác giám sát và hoàn thiện pháp luật, tiến hành giám sát ngay trong năm 2026 nhằm phục vụ việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm theo hướng sát thực tiễn, khả thi hơn.
Cùng với đó, cần tăng cường hậu kiểm, giảm dần tình trạng tiền kiểm mang tính hình thức, chuyển trọng tâm sang kiểm tra thực tế và xử lý nghiêm các vi phạm thay vì chỉ dựa trên hồ sơ. Việc minh bạch thông tin, công khai các cơ sở và sản phẩm vi phạm cũng cần được thực hiện thường xuyên để bảo vệ người tiêu dùng và tạo sức răn đe. Đồng thời, phải siết chặt hoạt động quảng cáo trên môi trường mạng, đặc biệt với các sản phẩm thực phẩm chức năng có dấu hiệu thổi phồng công dụng, gây hiểu nhầm.
Bên cạnh đó, việc nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương và tăng cường phối hợp liên ngành là yếu tố then chốt, bảo đảm rõ người, rõ việc, tránh chồng chéo hoặc bỏ sót trách nhiệm.
Cuối cùng, cần tăng cường chế tài xử phạt theo hướng nghiêm khắc hơn, kể cả truy cứu trách nhiệm hình sự đối với những hành vi vi phạm nghiêm trọng, nhằm lập lại kỷ cương trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.
An toàn thực phẩm là vấn đề trực tiếp liên quan đến sức khỏe, tính mạng của người dân và chất lượng nguồn nhân lực quốc gia. Những vụ việc gần đây là hồi chuông cảnh báo về những lỗ hổng trong quản lý và sự xuống cấp về đạo đức kinh doanh ở một bộ phận tổ chức, cá nhân.
Việc đẩy nhanh giám sát trong năm 2026 không chỉ là phản ứng trước các vụ việc cụ thể mà còn là bước đi cần thiết để củng cố hệ thống pháp luật, khôi phục niềm tin của người tiêu dùng và bảo đảm an toàn cho toàn xã hội.
Lam Giang - Hà Chi