Nhìn thẳng vào thực trạng đó, Luật Thương mại điện tử đã đưa ra các giải pháp chuẩn hóa mang tính bước ngoặt: định danh điện tử bắt buộc, lưu trữ dữ liệu livestream 01 năm và vận hành hệ thống quản lý nhà nước bằng công nghệ thông minh, thiết lập lại kỷ cương trên không gian số.
Thực trạng và giải pháp
Chưa bao giờ hoạt động mua sắm, giải trí trực tuyến tại Việt Nam lại diễn ra sôi động như hiện nay. Những phiên livestream bán hàng kéo dài xuyên ngày đêm, những đường dẫn tiếp thị liên kết phủ sóng khắp các mạng xã hội đã tạo ra một thói quen tiêu dùng mới. Thế nhưng, đằng sau những ánh đèn lấp lánh của các buổi phát trực tiếp là một thực trạng biến tướng đầy rủi ro.
Nhiều người livestream, vì áp lực doanh số và lợi nhuận, đã bất chấp các chuẩn mực đạo đức. Họ sử dụng ngôn ngữ thô tục, phản cảm, mặc trang phục lố lăng, trái với thuần phong mỹ tục để lôi kéo người xem. Nghiêm trọng hơn về mặt kinh tế, xuất hiện tình trạng lừa dối người tiêu dùng khi người livestream liên tục tung ra các thông tin gian dối, thổi phồng công dụng, mập mờ về xuất xứ, bảo hành và chất lượng sản phẩm. Người tiêu dùng đặt trọn niềm tin vào các thần tượng mạng, các KOL/KOC để rồi nhận về những mặt hàng lỗi, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ thậm chí là hàng cấm lưu thông trên thị trường.
Song song đó, vấn nạn "rác tiếp thị liên kết" cũng bùng nổ dữ dội. Bất kỳ tài khoản ẩn danh nào cũng có thể tạo ra các mã giới thiệu, đường dẫn truy cập điều hướng người dùng. Nhiều đối tượng lừa đảo đã lợi dụng kẽ hở này để rải các liên kết độc hại, dẫn dụ người mua đến các trang web kinh doanh đa cấp bất chính, hàng giả hoặc nhằm mục đích thu thập thông tin để chiếm đoạt tài sản. Do tính chất xóa dấu vết nhanh và khó định danh chủ thể, việc thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm của các cơ quan chức năng trước đây gặp vô vàn thách thức, khiến không gian mạng trở nên lộn xộn, "vàng thau lẫn lộn".
Livestream, tiếp thị liên kết sẽ được quản lý chặt.
Nhằm trả lại sự lành mạnh cho các mô hình kinh doanh hiện đại này, Mục 3 Chương III của Luật TMĐT đã xây dựng một hành lang pháp lý toàn diện, phân định rõ ràng trách nhiệm của ba chủ thể: Chủ quản nền tảng - Người bán - Người quảng cáo.
Đối với hoạt động Livestream bán hàng (Điều 22, Điều 23, Điều 24): Luật buộc chủ quản nền tảng phải công khai quy chế hoạt động, có hệ thống tiếp nhận khiếu nại xuyên suốt và sau phiên live. Nền tảng phải thực hiện xác thực điện tử danh tính người livestream trước khi cho phép phát sóng và phải lưu trữ trọn vẹn thông tin, dữ liệu hình ảnh, âm thanh của phiên livestream trong thời gian ít nhất 01 năm (Điều 22, Khoản 7). Người bán có trách nhiệm cung cấp đủ giấy tờ chứng minh chất lượng sản phẩm và văn bản xác nhận nội dung quảng cáo cho người livestream và nền tảng. Người livestream phải tuân thủ quy chế, từ chối hợp tác nếu người bán thiếu giấy tờ pháp lý và tuyệt đối không cung cấp thông tin gian dối, gây nhầm lẫn hoặc sử dụng ngôn ngữ, hành vi trái đạo đức xã hội. Nền tảng phải dừng phát trực tuyến, gỡ bỏ thông tin ngay lập tức nếu phát hiện nội dung vi phạm hoặc theo yêu cầu của cơ quan nhà nước.
Đối với dịch vụ Tiếp thị liên kết (Điều 25, Điều 26): Tổ chức cung cấp dịch vụ bắt buộc phải định danh điện tử người tiếp thị liên kết, từ chối cung cấp dịch vụ cho hàng hóa đa cấp không phép hoặc hàng hóa đã bị cảnh báo vi phạm. Người tiếp thị liên kết phải có trách nhiệm gỡ bỏ ngay các đường dẫn, mã giới thiệu vi phạm pháp luật khi phát hiện hoặc có yêu cầu của cơ quan quản lý.
Quản lý bằng công nghệ và có chế tài mạnh mẽ
Một điểm nhấn công nghệ vượt trội của Luật TMĐT nằm ở Chương VI, khi chính thức khai tử phương thức quản lý thủ công, thay thế bằng hệ thống công nghệ thông minh để giám sát và xử lý vi phạm trên môi trường số.
Hệ thống quản lý hoạt động thương mại điện tử do Bộ Công Thương vận hành, kết nối liên thông với Cổng Dịch vụ công quốc gia, chính là "bộ não" điều hành (Điều 37). Hệ thống này xử lý thủ tục hành chính trực tuyến, tiếp nhận phản ánh của người dân và tự động giám sát, phân tích, cảnh báo rủi ro trên phạm vi cả nước. Đặc biệt, hệ thống sẽ công khai danh sách các nền tảng, người bán, tổ chức hỗ trợ vi phạm pháp luật để toàn dân giám sát. Đồng thời, Cơ sở dữ liệu về thương mại điện tử liên thông giữa các Bộ, ngành, địa phương buộc các chủ quản nền tảng phải cập nhật dữ liệu trung thực theo thời gian thực (Điều 38).
Sức mạnh tổng hợp được tạo nên khi luật siết chặt trách nhiệm của các đơn vị logistics (Điều 34) và thanh toán (Điều 35). Các đơn vị này bắt buộc phải ngừng cung cấp dịch vụ vận chuyển, thu hộ hoặc thanh toán đối với các nền tảng đã bị công khai vi phạm trên Hệ thống quản lý hoạt động TMĐT.
Khi có hành vi vi phạm quy định tại Luật này, tùy theo tính chất và mức độ, các tổ chức và cá nhân sẽ phải đối mặt với chế tài nghiêm khắc từ xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính. Hoặc chặn truy cập, tạm ngừng chức năng giao dịch của nền tảng; gỡ bỏ nội dung, tạm ngừng hoặc chấm dứt vĩnh viễn tài khoản vi phạm; rút khỏi danh sách công bố của Bộ Công Thương.
Buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả, khôi phục quyền lợi và bồi thường thiệt hại cho các bên liên quan theo pháp luật dân sự.
Xem xét xử lý hình sự nghiêm khắc theo quy định của pháp luật nếu hoạt động có dấu hiệu của tội phạm.
| Luật Thương mại điện tử chính thức có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2026 chính là lời giải toàn diện cho bài toán phát triển bền vững của kinh tế số Việt Nam. Bằng việc thiết lập một không gian giao dịch minh bạch từ gốc, siết chặt lưới trách nhiệm của các chủ quản nền tảng để bảo vệ người tiêu dùng, chuẩn hóa các hoạt động livestream, tiếp thị liên kết bằng định danh điện tử và vận hành hệ thống quản lý bằng công nghệ thông minh, Luật Thương mại điện tử đã kiến tạo một hệ sinh thái số an toàn, minh bạch. Hiểu rõ luật, thượng tôn pháp luật và đồng lòng đưa các chính sách nhân văn của Đảng và Nhà nước vào cuộc sống chính là chìa khóa vàng để đưa con thuyền kinh tế số Việt Nam bứt phá mạnh mẽ, phát triển vững chắc và tự tin vươn ra biển lớn. |
Hết.
Giang Nam – Hoàng Vũ