Luồng gió mới từ Luật Thương mại điện tử và kế hoạch của TikTok Shop
Luật Thương mại điện tử (có hiệu lực từ ngày 01/07) đã quy định rõ ràng và khắt khe hơn về trách nhiệm của các đơn vị chủ quản nền tảng. Nhằm đáp ứng yêu cầu pháp lý, TikTok Shop Việt Nam đã rốt ráo xây dựng kế hoạch triển khai rà soát các hoạt động kinh doanh. Một trong những bước đi chiến lược là việc áp dụng quy định định danh bắt buộc đối với toàn bộ người bán và nhà sáng tạo nội dung. Nền tảng thực hiện theo lộ trình phù hợp để bảo đảm tính chính xác, không gây gián đoạn trải nghiệm nhưng tiến tới mở rộng đồng bộ toàn hệ thống. Việc định danh được kỳ vọng sẽ hạn chế tình trạng tài khoản ảo, shop gian lận hoặc tung thông tin sai lệch để trục lợi.
Về công nghệ kiểm duyệt, TikTok Shop áp dụng cơ chế rà soát tự động bằng trí tuệ nhân tạo kết hợp đội ngũ nhân sự kiểm duyệt thủ công nhằm sàng lọc sản phẩm trước khi niêm yết. Điểm nhấn trong hệ thống thực thi là cơ chế "Điểm tình trạng nhà sáng tạo" (Creator Health Rating - CHR) với thang điểm từ 0 đến 1.000. Khi điểm CHR của nhà sáng tạo sụt giảm xuống các mốc nguy cơ như 150, 100, 50 hoặc 0, hệ thống sẽ tự động kích hoạt các biện pháp trừng phạt tương ứng từ hạn chế quyền phát livestream đến cấm vĩnh viễn quyền tham gia tiếp thị liên kết (Affiliate).
Sự bùng nổ của mô hình "Shoppertainment" kết hợp giữa giải trí và thương mại điện tử đã đưa TikTok Shop trở thành một trong những nền tảng bán hàng trực tuyến có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất tại Việt Nam. (Ảnh do trí tuệ nhân tạo tạo dựng)
Bên cạnh đó, để giám sát thực tế chất lượng hàng hóa, nền tảng triển khai Chương trình kiểm tra lấy mẫu sản phẩm ngẫu nhiên định kỳ. Mỗi tháng, TikTok Shop phối hợp cùng bên thứ ba độc lập mua ngẫu nhiên khoảng 100 đơn hàng để đối chiếu ngoại hình, thương hiệu, chất liệu, chức năng thực tế so với mô tả đăng tải. Các sản phẩm không đạt chuẩn sẽ có biện pháp xử lý từ gỡ bỏ niêm yết đến đóng gian hàng.
Theo Báo cáo An toàn của TikTok Shop công bố, doanh nghiệp đã chi hơn 500 triệu USD đầu tư vào hạ tầng công nghệ và lực lượng nhân sự chuyên trách trên toàn cầu. Trong giai đoạn 6 tháng đầu năm 2025, quy trình kiểm duyệt đa tầng của nền tảng đã ghi nhận các số liệu thực thi đáng chú ý trên tất cả các thị trường đang hoạt động:
Chặn lọc từ cửa đầu: Tự động chặn hơn 70 triệu sản phẩm trước khi đăng tải thành công (tăng 40% so với kỳ trước). Từ chối khoảng 1,4 triệu đơn đăng ký gian hàng do không đáp ứng tiêu chuẩn. Người bán mới bắt buộc phải qua giai đoạn thử nghiệm (với hạn mức giới hạn số lượng đơn hàng và sản phẩm tải lên mỗi ngày).
Xử lý vi phạm sau đăng tải: Vô hiệu hóa hơn 700.000 tài khoản người bán vi phạm chính sách. Gỡ bỏ hơn 200.000 sản phẩm thuộc danh mục hạn chế hoặc bị cấm sau khi phát hiện vi phạm.
Phản hồi người dùng & Pháp lý: Rà soát và xử lý trên 900.000 báo cáo vi phạm gửi về từ người dùng. Phối hợp cùng cơ quan quản lý tại các quốc gia xử lý hơn 4 meo-600 thông báo thu hồi sản phẩm công khai.
Hàng không rõ nguồn gốc và hàng cấm vẫn "lọt lưới"
Mặc dù TikTok Shop đã công bố các chính sách khắt khe cùng số tiền đầu tư khủng, thực tế vận hành tại thị trường Việt Nam vẫn cho thấy nhiều khoảng trống trong khâu kiểm duyệt.
Lợi dụng kẽ hở của hệ thống quét tự động, không ít gian hàng và nhà sáng tạo nội dung vẫn cố tình lách luật để kinh doanh các mặt hàng bị cấm hoặc hạn chế giao dịch theo quy định của pháp luật Việt Nam.
Dễ dàng nhận thấy các sản phẩm thuốc lá điện tử (vape, pod) mặt hàng ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng và chưa được phép lưu hành vẫn được rao bán công khai hoặc lồng ghép tinh vi qua các buổi livestream hướng đến đối tượng trẻ tuổi. Nhiều sản phẩm nguy hiểm có tính chất bạo lực hoặc mô phỏng vũ khí như dao, kiếm, đồ chơi hình dạng súng hay công cụ hỗ trợ cũng được các nhãn hàng tìm cách "lách" từ khóa, chỉnh sửa hình ảnh hoặc dùng biểu tượng ẩn dụ nhằm đăng ký thành công trên gian hàng.
Bên cạnh mặt hàng cấm, tình trạng hàng giả, hàng nhái, mỹ phẩm và thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc xuất xứ (hàng "3 không": không nhãn mác, không hóa đơn, không kiểm định) vẫn nghiễm nhiên xuất hiện trên nền tảng. Các chủ shop thường dùng thủ thuật tạo thông tin sản phẩm mập mờ trên kệ hàng, nhưng khi phát livestream hoặc tung video quảng cáo lại đưa ra những lời chào mời "có cánh", cam kết chất lượng vô căn cứ nhằm gài bẫy người tiêu dùng. Khi có tranh chấp xảy ra, người mua hàng chịu nhiều thiệt hại do nguồn gốc sản phẩm không thể truy xuất.
Sự tồn tại của các loại hàng hóa này cho thấy hệ thống quét AI của nền tảng dù đã nâng cấp vẫn chưa thể bắt kịp sự biến tướng linh hoạt của các gian hàng cố tình vi phạm. Điều này đòi hỏi TikTok Shop không chỉ dừng lại ở các báo cáo diện rộng mà cần có cơ chế rà soát chuyên sâu, đặc thù cho thị trường Việt Nam.
Rủi ro về kiểm soát nội dung tích hợp trên ứng dụng
Bên cạnh bài toán thương mại, sự cố về kiểm soát dữ liệu tích hợp trên nền tảng cũng dấy lên những lo ngại về tính an toàn văn hóa và pháp lý. Nền tảng TikTok vốn sở hữu tính năng nhắn tin đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối, tư vấn giữa nhà bán hàng và khách hàng. Nhằm gia tăng cảm xúc tương tác, ứng dụng cho phép tích hợp hệ thống nhãn dán, biểu tượng và kho ảnh động (GIF) từ bên thứ ba.
Tuy nhiên, việc thiếu kiểm soát chặt chẽ nguồn dữ liệu này đã dẫn đến sự cố nghiêm trọng. Nhiều người dùng phản ánh khi tìm kiếm các từ khóa liên quan đến "Việt Nam" hoặc các địa danh trong nước trên thanh công cụ GIF của ứng dụng, hệ thống lại trả về các hình ảnh động chứa ký hiệu không phù hợp, bao gồm cả biểu tượng "lá cờ vàng ba sọc đỏ" của chế độ cũ bên cạnh Cờ đỏ sao vàng.
Đáng chú ý, các sự cố tương tự xuất phát từ kho dữ liệu GIF liên kết từng xuất hiện trên một số nền tảng khác tại Việt Nam như Zalo hay Messenger. Dù nguyên nhân kỹ thuật thường bắt nguồn từ kho dữ liệu mở của bên thứ ba cung cấp cho các ứng dụng, sự việc một lần nữa gián tiếp phản ánh sự lơ là trong khâu tiền kiểm dữ liệu tích hợp của các nền tảng công nghệ xuyên biên giới khi hoạt động tại Việt Nam.
Sự kết hợp giữa giải trí và mua sắm mang lại cơ hội kinh doanh to lớn nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao về tinh thần tuân thủ. Một môi trường thương mại điện tử lành mạnh không thể chỉ dựa vào những cam kết trên lý thuyết hay các đợt quét tự động mang tính xác suất.
Để bảo vệ quyền lợi tối ưu cho người tiêu dùng và giữ vững niềm tin của các nhà bán hàng chân chính:
Thắt chặt tiền kiểm: TikTok Shop cần nâng cao năng lực của công nghệ nhận diện hình ảnh và ngôn ngữ tự nhiên để phát hiện ngay các hành vi biến tướng lách luật đối với hàng cấm (vũ khí, thuốc lá điện tử) và hàng nhái.
Xử lý nghiêm minh: Cần tăng cường áp dụng các chế tài mạnh tay nhất như khóa tài khoản vĩnh viễn, phối hợp cùng cơ quan quản lý nhà nước để xử lý hoặc xử phạt hành chính đối với các chủ shop cố tình vi phạm quy định pháp luật.
Chủ động rà soát nội dung đi kèm: Nền tảng phải chủ động rà soát lại toàn bộ hệ thống tính năng phụ trợ (như kho GIF, nhãn dán, bộ lọc), loại bỏ triệt để các yếu tố vi phạm thuần phong mỹ tục, lịch sử và chủ quyền quốc gia.
Chỉ khi hạ tầng kiểm duyệt được vận hành một cách thực chất, đồng bộ cùng sự tuân thủ nghiêm túc các quy định pháp luật sở tại, TikTok Shop mới có thể xây dựng được một hệ sinh thái "Shoppertainment" thực sự an toàn, minh bạch và phát triển bền vững tại Việt Nam.
Giang Nam