Nghị định số 292/2026/NĐ-CP được ban hành nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý, bảo đảm tính minh bạch và tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực thương mại quốc tế. Ban hành kèm theo Nghị định là Phụ lục I quy định chi tiết Danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu và cấm nhập khẩu, đồng thời phân công rõ ràng thẩm quyền quản lý chuyên ngành cho từng Bộ, cơ quan ngang Bộ. Việc chuẩn hóa và minh bạch hóa các quy định này giúp cộng đồng doanh nghiệp biên mậu chủ động tra cứu, tuân thủ pháp luật và giảm thiểu tối đa rủi ro phát sinh trong quá trình thông quan hàng hóa.
Những nhóm hàng hóa cấm xuất khẩu
Ở chiều xuất khẩu, Phụ lục I ban hành kèm Nghị định số 292/2026/NĐ-CP xác định chi tiết các nhóm hàng hóa bị nghiêm cấm xuất khẩu ra nước ngoài nhằm bảo vệ an ninh quốc gia, bảo tàng di sản văn hóa, bảo vệ môi trường sinh thái và thực hiện các cam kết quốc tế.
Trong lĩnh vực an ninh và quốc phòng, Bộ Quốc phòng chịu trách nhiệm quản lý nhóm vũ khí, đạn dược, vật liệu nổ (trừ vật liệu nổ công nghiệp), trang thiết bị kỹ thuật quân sự cùng vật tư phụ tùng chuyên dùng quân sự. Bên cạnh đó, Bộ Quốc phòng phối hợp cùng Ban Cơ yếu Chính phủ quản lý nghiêm ngặt nhóm các sản phẩm mật mã được sử dụng để bảo vệ thông tin bí mật Nhà nước.
Về di sản và văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quản lý nhóm di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa, cùng các loại sản phẩm văn hóa thuộc diện cấm phổ biến, lưu hành hoặc đã có quyết định đình chỉ phổ biến, thu hồi, tịch thu, tiêu hủy. Bộ này cũng đồng thời quản lý nhóm các loại xuất bản phẩm thuộc diện cấm phổ biến và lưu hành tại Việt Nam.
Trong lĩnh vực bưu chính, Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý nhóm tem bưu chính thuộc diện cấm kinh doanh, trao đổi, trưng bày, tuyên truyền theo quy định của Luật Bưu chính.
Nhiều mặt hàng sẽ bị cấm nhập khẩu, xuất khẩu khi Nghị định số 292/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 5/9. (Ảnh do trí tuệ nhân tạo tạo dựng).
Đối với tài nguyên thiên nhiên và bảo tồn đa dạng sinh học, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm quản lý hai nhóm hàng hóa lớn. Nhóm thứ nhất là gỗ tròn, gỗ xẻ các loại từ gỗ rừng tự nhiên trong nước. Nhóm thứ hai bao gồm các mẫu vật khai thác từ tự nhiên của các loài nguy cấp, quý hiếm Nhóm I, các loài thuộc Phụ lục I CITES phân bố tự nhiên tại Việt Nam xuất khẩu vì mục đích thương mại; mẫu vật và sản phẩm chế tác của loài tê giác trắng, tê giác đen, voi Châu Phi vì mục đích thương mại; các loài thủy sản thuộc Danh mục loài thủy sản cấm xuất khẩu (trừ trường hợp đã được cấp giấy phép, giấy chứng nhận hoặc văn bản chấp thuận theo quy định pháp luật về thủy sản); giống vật nuôi thuộc Danh mục cấm xuất khẩu theo Luật Chăn nuôi và giống cây trồng thuộc Danh mục nguồn gen cấm xuất khẩu theo Luật Trồng trọt.
Trong mảng thương mại và công nghiệp, Bộ Công Thương quản lý ba nhóm hàng hóa cấm xuất khẩu gồm nhóm hóa chất nguy hiểm được quy định tại Danh mục hóa chất khoáng vật cấm ban hành theo Luật Đầu tư, nhóm kim cương thô cấm xuất khẩu theo Quy chế Chứng nhận Quy trình Kimberley, cùng nhóm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.
Các nhóm hàng hóa cấm nhập khẩu
Ở chiều ngược lại, nhằm bảo vệ thị trường nội địa, sức khỏe nhân dân, trật tự an toàn xã hội và môi trường sống, Phụ lục I Nghị định số 292/2026/NĐ-CP quy định chi tiết các nhóm hàng hóa cấm nhập khẩu vào Việt Nam.
Đối với an ninh và trật tự an toàn xã hội, Bộ Quốc phòng tiếp tục quản lý nhóm vũ khí, đạn dược, vật liệu nổ (trừ vật liệu nổ công nghiệp) và trang thiết bị kỹ thuật quân sự. Bộ Công an chịu trách nhiệm quản lý nhóm các loại pháo (trừ pháo hiệu an toàn hàng hải theo hướng dẫn của Bộ Xây dựng), đèn trời cùng các thiết bị gây nhiễu máy đo tốc độ của phương tiện giao thông.
Trong lĩnh vực công thương và tiêu dùng, Bộ Công Thương quản lý nhiều nhóm hàng cấm nhập khẩu quan trọng. Đứng đầu là nhóm hóa chất nguy hiểm cấm theo Luật Đầu tư, nhóm kim cương thô cấm nhập khẩu theo Quy trình Kimberley cùng nhóm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Ngoài ra, Bộ Công Thương quản lý chặt chẽ nhóm hàng tiêu dùng và phương tiện đã qua sử dụng, bao gồm hàng dệt may, giày dép, quần áo, hàng điện tử, điện lạnh, điện gia dụng, đồ trang trí nội thất, hàng gia dụng bằng gốm, sành, sứ, thủy tinh, kim loại, nhựa, chất dẻo, cũng như xe đạp, mô tô và xe gắn máy đã qua sử dụng.
Trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng, Bộ Y tế quản lý hai nhóm hàng hóa gồm các thiết bị y tế đã qua sử dụng và nhóm thuốc, nguyên liệu làm thuốc thuộc Danh mục cấm nhập khẩu, cấm sản xuất tại Việt Nam.
Đối với văn hóa và thông tin, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quản lý nhóm sản phẩm văn hóa thuộc diện cấm phổ biến, lưu hành hoặc bị đình chỉ, thu hồi, tịch thu, tiêu hủy cùng nhóm xuất bản phẩm cấm phổ biến, lưu hành tại Việt Nam.
Trong mảng khoa học, công nghệ và tài nguyên, Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý nhóm sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng, nhóm tem bưu chính cấm kinh doanh, nhóm thiết bị vô tuyến điện không phù hợp với quy hoạch tần số và quy chuẩn kỹ thuật (trừ trường hợp đặc biệt được cấp phép theo Luật Tần số vô tuyến điện), cùng nhóm chất thải phóng xạ.
Đối với hạ tầng giao thông và phương tiện, Bộ Xây dựng quản lý hai nhóm hàng hóa phức tạp. Nhóm thứ nhất bao gồm phương tiện giao thông đường bộ tay lái bên phải (kể cả dạng tháo rời hoặc đã chuyển đổi tay lái trước khi nhập khẩu, trừ xe chuyên dùng hoạt động trong phạm vi hẹp không tham gia giao thông công cộng), cùng các loại ô tô, xe máy, rơ moóc bị tẩy xóa, đục sửa, đóng lại số khung, số động cơ (trừ trường hợp xuất trình được văn bản xác nhận của nhà sản xuất đã được hợp pháp hóa lãnh sự trong vòng 30 ngày). Nhóm thứ hai bao gồm vật tư, phương tiện đã qua sử dụng như linh kiện, phụ tùng ô tô, rơ moóc, khung gầm ô tô máy kéo có gắn động cơ, ô tô đã thay đổi kết cấu chuyển đổi công năng, cùng các phương tiện vận tải đã qua sử dụng có thời gian tính từ năm sản xuất đến năm làm thủ tục hải quan quá 5 năm.
Trong lĩnh vực nông nghiệp và bảo vệ môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm quản lý các nhóm hàng hóa gồm hóa chất thuộc Phụ lục III Công ước Rotterdam, thuốc bảo vệ thực vật cấm sử dụng tại Việt Nam, mẫu vật động thực vật hoang dã nguy cấp thuộc Phụ lục I CITES nguồn gốc tự nhiên nhập khẩu vì mục đích thương mại và mẫu vật hoặc sản phẩm từ tê giác trắng, tê giác đen, voi Châu Phi vì mục đích thương mại, các chất được kiểm soát và thiết bị chứa chất kiểm soát theo cam kết bảo vệ tầng ô-zôn, cùng các loại thuốc thú y cấm sử dụng tại Việt Nam.
Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng cũng quản lý nhóm sản phẩm, vật liệu có chứa amiăng thuộc nhóm amfibole. Đặc biệt, Bộ Nội vụ được giao quản lý nhóm sản phẩm, hàng hóa được khai thác, sản xuất hoặc chế tạo toàn bộ hoặc một phần bởi hành vi cưỡng bức lao động từ các doanh nghiệp, quốc gia, vùng lãnh thổ phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Nghị định số 292/2026/NĐ-CP được ban hành đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế quản lý ngoại thương của Việt Nam. Việc quy định chi tiết từng mặt hàng đi kèm với phân công trách nhiệm rõ ràng cho từng Bộ, ngành giúp công tác kiểm tra chuyên ngành tại các cửa khẩu trở nên minh bạch và nhất quán.
Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, thương nhân tại các khu kinh tế cửa khẩu cần chủ động rà soát danh mục hàng hóa, đối chiếu kỹ lưỡng quy chuẩn kỹ thuật và các quy định quản lý. Việc chủ động nắm bắt pháp luật sẽ giúp doanh nghiệp bảo đảm tiến độ thông quan, tối ưu hóa chi phí vận hành và chấp hành đúng pháp luật kể từ thời điểm Nghị định chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 5/9/2026.
Giang Nam