Thách thức hạ tầng trước đà tăng trưởng
Nằm trên trục đường Xuyên Á, Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài (xã Bến Cầu, tỉnh Tây Ninh) là cửa ngõ giao thương quan trọng kết nối Việt Nam với Campuchia và các nước ASEAN, giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế biên mậu, đối ngoại và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Sau gần 30 năm hình thành và phát triển, khu vực này đã từng bước khẳng định vị thế là một trong những cửa khẩu quốc tế lớn nhất phía Nam. Tuy nhiên, tiềm năng to lớn của Mộc Bài vẫn chưa được khai thác tương xứng khi hạ tầng chưa theo kịp tốc độ phát triển và nhu cầu giao thương ngày càng gia tăng.
Toàn cảnh khu vực Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài, cửa ngõ giao thương kết nối Việt Nam với Campuchia và các nước ASEAN. Ảnh: TTXVN
Theo Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Tây Ninh, hiện mỗi ngày có từ 5.000 đến 6.000 lượt hành khách thuộc hơn 100 quốc tịch qua lại Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài; khoảng 200 lượt xe chở khách, hơn 800 lượt xe chở hàng hóa và khoảng 300 lượt xe rỗng lưu thông. Tổng số phương tiện qua lại đã vượt 1.300 lượt mỗi ngày, trong khi công suất thiết kế ban đầu của khu vực kiểm soát chỉ khoảng 200 lượt phương tiện/ngày.
Đáng chú ý, hơn 80% lượng xe là phương tiện quá cảnh phải thực hiện kiểm tra hải quan trước khi thông quan, khiến áp lực lên hệ thống kiểm soát ngày càng lớn. Tình trạng ùn ứ cục bộ, quá tải vào một số thời điểm không chỉ gây khó khăn cho lực lượng chức năng mà còn trở thành điểm nghẽn đối với hoạt động logistics và giao thương quốc tế.
Ông Phan Văn Hòa, Bí thư Đảng ủy xã Bến Cầu cho rằng dư địa phát triển của khu vực cửa khẩu còn rất lớn. Tuy nhiên, bất cập lớn nhất hiện nay là hạ tầng cửa khẩu chưa đáp ứng được tốc độ gia tăng của người, phương tiện và hàng hóa. Việc luồng khách, luồng hàng hóa cùng các khu chức năng tập trung trong một không gian hạn chế đang tạo áp lực rất lớn cho công tác quản lý, kiểm soát và định hướng phát triển lâu dài.
Không chỉ chịu áp lực từ hoạt động giao thương, khu vực biên giới Bến Cầu còn phải đối mặt với những yêu cầu ngày càng cao trong công tác bảo đảm quốc phòng, an ninh, phòng chống tội phạm xuyên biên giới và các loại hình tội phạm mới. Điều này cho thấy việc phát triển hạ tầng không chỉ phục vụ tăng trưởng kinh tế mà còn phải đặt trong tổng thể nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, giữ vững an ninh khu vực biên giới.
Theo các chuyên gia và nhà quản lý địa phương, nếu tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào vận tải đường bộ, nguy cơ ùn tắc sẽ ngày càng gia tăng khi lượng container và hàng hóa tăng mạnh trong những năm tới. Vì vậy, việc nghiên cứu các tuyến đường sắt kết nối cửa khẩu không chỉ giúp nâng cao năng lực vận tải mà còn mở ra không gian phát triển logistics hiện đại, giảm áp lực cho hệ thống giao thông đường bộ.
Trong khi đó, nguồn thu từ hoạt động cửa khẩu mỗi năm đạt hàng trăm tỷ đồng nhưng diện mạo hạ tầng vẫn chưa phản ánh đầy đủ vai trò của một cửa khẩu trọng điểm quốc gia. Từ thực tiễn địa phương, ông Phan Văn Hòa đề xuất cần đẩy nhanh tiến độ các dự án nâng cấp khu vực cửa khẩu, đồng thời nghiên cứu những phương án phát triển dài hạn hơn. Bên cạnh tuyến cao tốc TP.HCM - Mộc Bài đang được triển khai, cần tính toán các phương án kết nối đường sắt nhằm tạo nền tảng cho phát triển kinh tế biên mậu, logistics, công nghiệp và dịch vụ hiện đại trên tuyến biên giới Tây Nam.
Lãnh đạo tỉnh Tây Ninh khảo sát khu vực biên giới xã Bến Cầu, nơi được định hướng phát triển đồng bộ hạ tầng giao thông, logistics và khu kinh tế cửa khẩu. Ảnh: TTXVN
Ông Lâm Công Dự, Phó Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Tây Ninh cho biết địa phương đang rà soát nhiều dự án giao thông kết nối khu vực cửa khẩu, trong đó có các tuyến đường 786, 786B và nhiều công trình mang tính động lực khác. Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư rất lớn nhưng nguồn lực còn hạn chế, tỉnh phải ưu tiên các dự án có khả năng tạo sức lan tỏa cao. Tuy nhiên, các đề xuất liên quan đến mở rộng hạ tầng cửa khẩu, kết nối giao thông và nghiên cứu đầu tư đường sắt đều đã được ghi nhận để tiếp tục tham mưu trong thời gian tới.
Khơi thông dư địa phát triển từ công nghiệp và logistics
Sau khi tỉnh Tây Ninh mới được hình thành, việc nâng tầm Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài đang được đặt trong chiến lược phát triển dài hạn với tư duy mới, phù hợp hơn với yêu cầu hội nhập và liên kết vùng. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm khai thác hiệu quả lợi thế cửa ngõ giao thương quốc tế và tạo dư địa phát triển mới cho khu vực biên giới.
Theo ông Trương Thanh Liêm, Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Tây Ninh, quá trình phát triển Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài thời gian qua chưa phát huy hết tiềm năng, lợi thế vốn có. Một trong những nguyên nhân là định hướng phát triển có thời điểm chưa thực sự phù hợp với quy luật thị trường.
Trước đây, nhiều kỳ vọng được đặt vào phát triển đô thị, nhưng thực tế cho thấy công nghiệp phải là lĩnh vực đi trước. Chỉ khi hình thành các khu công nghiệp quy mô lớn, thu hút lao động và dòng vốn đầu tư, mới tạo ra nhu cầu về nhà ở, thương mại, dịch vụ và phát triển đô thị. Nếu phát triển đô thị trước khi có nền tảng sản xuất, hiệu quả khai thác sẽ không cao.
Từ định hướng đó, tỉnh đang tập trung thu hút đầu tư các dự án công nghiệp quy mô lớn tại khu vực Mộc Bài. Một số nhà đầu tư chiến lược đã đăng ký nghiên cứu phát triển quỹ đất lên tới gần 2.000 ha, trong đó ưu tiên phát triển công nghiệp trước khi mở rộng đô thị. Song song với định hướng phát triển không gian kinh tế, hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm cũng đang được nghiên cứu và triển khai.
Theo Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Tây Ninh, trước mắt cần nâng cấp toàn bộ hệ thống bến bãi logistics hiện hữu. Hiện có 5 bến bãi phục vụ xuất nhập khẩu hàng hóa nhưng nhiều hạng mục đã xuống cấp, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển hiện đại. Một dự án đặc biệt quan trọng khác là tuyến đường kết nối từ cao tốc TP.HCM - Mộc Bài vào khu vực cửa khẩu. Tuyến đường này được định hướng quy mô 10 làn xe nhằm bảo đảm đồng bộ với cao tốc, đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng gia tăng trong tương lai.
Mỗi ngày có từ 5.000 - 6.000 lượt hành khách thuộc hơn 100 quốc tịch xuất nhập cảnh qua Nhà liên hợp Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài. Ảnh: TTXVN
Bên cạnh đó là các dự án cải tạo hệ thống thoát nước, chỉnh trang khu vực cửa khẩu, mở rộng trạm liên hợp kiểm soát cửa khẩu và tổ chức lại luồng vận tải hàng hóa, hành khách theo hướng khoa học hơn. Theo ông Trương Thanh Liêm, yếu tố mang tính quyết định đối với tương lai của Mộc Bài còn nằm ở cơ chế, chính sách đặc thù. Nếu không có những ưu đãi đủ sức cạnh tranh so với các địa phương khác, việc thu hút các nhà đầu tư chiến lược sẽ gặp nhiều khó khăn.
“Nhà đầu tư lựa chọn Mộc Bài không chỉ vì vị trí địa lý mà còn phải nhìn thấy những lợi ích vượt trội về chính sách. Đây là động lực quan trọng để hình thành các trung tâm công nghiệp, logistics và dịch vụ quy mô lớn trong tương lai”, ông Trương Thanh Liêm nhấn mạnh.
Thực tế cho thấy yêu cầu phát triển Mộc Bài không chỉ dừng lại ở việc mở rộng một số công trình đơn lẻ mà đòi hỏi một chiến lược hạ tầng đồng bộ, kết nối từ cao tốc, logistics, cửa khẩu đến các khu công nghiệp và đô thị.
Ông Nguyễn Thanh Hải, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tây Ninh khẳng định Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài là một trong những động lực phát triển quan trọng nhất của tỉnh. Theo ông, tuyến cao tốc TP.HCM - Mộc Bài đang được triển khai là minh chứng cho sự quan tâm của Trung ương trong việc phát huy vai trò cửa ngõ giao thương quốc tế của Mộc Bài. Đây cũng là tiền đề quan trọng để Tây Ninh từng bước hiện thực hóa mục tiêu nâng tầm khu kinh tế cửa khẩu, tạo động lực phát triển mới cho khu vực biên giới.
Trong bối cảnh tỉnh Tây Ninh mới sau hợp nhất đang tập trung nguồn lực cho nhiều công trình kết nối chiến lược, việc đầu tư cho Mộc Bài cần được đặt trong tổng thể quy hoạch phát triển chung. Tuy nhiên, điều đó không làm thay đổi định hướng xuyên suốt là từng bước nâng tầm cửa khẩu, khai thác hiệu quả lợi thế vị trí địa kinh tế đặc biệt của khu vực.
Khi cao tốc TP.HCM - Mộc Bài hoàn thành cùng hệ thống logistics, khu công nghiệp và hạ tầng cửa khẩu được đầu tư đồng bộ, Mộc Bài không chỉ là điểm trung chuyển hàng hóa quan trọng mà còn có thể trở thành trung tâm kinh tế biên mậu hiện đại của vùng Đông Nam Bộ. Tiềm năng đã được nhận diện, dư địa phát triển vẫn còn rất lớn. Với chiến lược hạ tầng đồng bộ, kết nối đa phương thức cùng cơ chế đủ sức cạnh tranh, Mộc Bài đang đứng trước cơ hội bứt phá để trở thành cực tăng trưởng mới, cửa ngõ giao thương quốc tế quan trọng trên tuyến hành lang kinh tế xuyên Á.
Kiều Tuấn