Ngày 3-11, Văn phòng UBND tỉnh Tây Ninh cho biết, ông Trương Thanh Liêm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh đã ký quyết định phê duyệt Đề án “Nghiên cứu thực trạng, cơ chế quản lý, giải pháp phát triển dịch vụ logistics trên địa bàn tỉnh Tây Ninh”.
Theo quyết định, UBND tỉnh giao Sở Công Thương làm cơ quan chủ trì triển khai các giải pháp phát triển dịch vụ logistics trong giai đoạn 2026-2030.
Sau khi sáp nhập với Long An, không gian phát triển kinh tế của Tây Ninh được mở rộng, tạo lợi thế kết nối đa phương thức từ khu vực biên giới Campuchia đến hạ lưu sông Soài Rạp. Sự kết hợp giữa hệ thống cửa khẩu, hành lang giao thông, đường thủy và cảng biển mở ra cơ hội để địa phương tham gia sâu hơn vào chuỗi vận chuyển, lưu thông và phân phối hàng hóa trong nước cũng như quốc tế.
Thay vì chỉ phát huy vai trò cửa ngõ giao thương đường bộ, Tây Ninh đang hướng đến khai thác đồng thời lợi thế cửa khẩu và cảng biển, qua đó hình thành không gian logistics liên hoàn, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút dòng vốn đầu tư vào lĩnh vực dịch vụ, thương mại.
Hướng đến mô hình logistics hiện đại, thu hút nhà đầu tư quốc tế
Một trong những định hướng đáng chú ý của đề án là phát triển các khu kinh tế cửa khẩu và khu vực phụ cận cảng biển thành những vùng kinh tế tự do, đi kèm cơ chế ưu đãi đặc thù nhằm thu hút các tập đoàn logistics 3PL, 4PL hàng đầu thế giới.
Đây được xem là hướng đi nhằm nâng cấp vai trò của các đầu mối giao thương, từ hoạt động trung chuyển hàng hóa đơn thuần sang cung cấp các dịch vụ logistics có giá trị gia tăng cao, kết nối kho bãi, vận tải, phân phối và chuỗi cung ứng quốc tế.
Để xây dựng định hướng này, đề án tham chiếu kinh nghiệm từ Singapore, nơi phát triển hệ thống Cảng tự do và Khu thương mại tự do (FTZ). Nhờ môi trường hoạt động minh bạch cùng các chính sách ưu đãi thuế quan, Singapore thu hút mạnh dòng vốn nước ngoài vào hạ tầng logistics và hạ tầng số, từng bước khẳng định vị thế trung tâm trung chuyển hàng hóa quốc tế.
Trong nước, đề án cũng nghiên cứu kinh nghiệm từ Hải Phòng với cảng nước sâu Lạch Huyện và hệ thống kết nối đa phương thức, góp phần đưa thành phố trở thành trung tâm logistics quốc tế của khu vực phía Bắc.
Cụm cảng biển Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng và Cái Mép hướng đến mô hình logistics hiện đại, thu hút nhà đầu tư quốc tế. Nguồn: Tạp chí hàng hải Lloyd’s List (Anh)- Top 100 cảng container năm 2026.
Tại khu vực phía Nam, cụm cảng Cái Mép - Thị Vải (TP.HCM) được đánh giá là đầu mối container quốc tế quan trọng, có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn, đồng thời kết hợp hệ thống cảng cạn ICD với vận tải thủy nội địa theo hướng xanh, giảm áp lực cho giao thông đường bộ.
Bên cạnh đó, mô hình cửa khẩu số và chuỗi lạnh nông sản tại Lạng Sơn cho thấy vai trò của công nghệ trong hiện đại hóa hoạt động xuất nhập khẩu, thúc đẩy chuyển dịch từ thương mại tiểu ngạch sang chính ngạch. Đề án cũng tham khảo mô hình cửa khẩu thông minh Bằng Tường (Trung Quốc), nơi thời gian thông quan được rút ngắn còn 15-30 giây, và cảng cạn Lad Krabang (Thái Lan), giúp giảm 15-20% chi phí logistics.
Từ những mô hình này, đề án đặt ra yêu cầu kết hợp cơ chế chính sách đủ sức cạnh tranh với việc huy động nguồn lực tư nhân thông qua hình thức đối tác công tư (PPP), đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại trong quản lý, vận hành và khai thác hạ tầng logistics.
Đối với Tây Ninh, việc hình thành các vùng kinh tế tự do không chỉ hướng đến thu hút vốn đầu tư mà còn tạo điều kiện phát triển hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ xuất nhập khẩu, nâng cao hiệu quả khai thác lợi thế cửa khẩu và cảng biển.
Mộc Bài và Cảng quốc tế Long An – hai đầu mối chiến lược
Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài đóng vai trò quan trọng trong Đề án phát triển dịch vụ logistics tỉnh Tây Ninh. Ảnh: TTXVN
Theo lộ trình đề án, đến năm 2030, Tây Ninh ưu tiên hình thành hai trung tâm logistics cấp vùng, gồm khu vực Mộc Bài (xã Bến Cầu) và khu vực phụ cận Cảng quốc tế Long An (xã Tân Tập).
Trong đó, trung tâm logistics Mộc Bài được định hướng phát triển hệ thống kho ngoại quan, khu bảo thuế và các dịch vụ logistics giá trị gia tăng. Đây là đầu mối gắn với hoạt động xuất nhập khẩu qua biên giới, tạo điều kiện tập kết, lưu trữ, phân phối và trung chuyển hàng hóa giữa Việt Nam với Campuchia và các thị trường trong khu vực.
Vùng phụ cận Cảng quốc tế Long An được tỉnh xác định sẽ kêu gọi đầu tư thành trung tâm logistics cấp vùng. Ảnh: TTXVN
Trong khi đó, trung tâm logistics khu vực Cảng quốc tế Long An giữ vai trò trung chuyển container, kết nối vận tải đa phương thức, tạo đầu ra cho dòng hàng hóa từ khu vực cửa khẩu và các vùng sản xuất đến hệ thống cảng biển.
Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Tây Ninh được giao chủ trì chuẩn bị đầu tư trung tâm logistics Mộc Bài. Việc xác định hai đầu mối này cho thấy định hướng tổ chức không gian logistics theo chuỗi kết nối từ cửa khẩu đến cảng biển, qua đó mở rộng khả năng lưu thông hàng hóa và giảm chi phí vận chuyển cho doanh nghiệp.
Trên cơ sở đó, mạng lưới logistics toàn tỉnh được quy hoạch theo ba lớp. Lớp thứ nhất là hai trung tâm logistics cấp vùng; lớp thứ hai gồm 15 trung tâm, điểm logistics và hạ tầng hỗ trợ được ưu tiên đầu tư; lớp thứ ba gồm 17 vị trí định hướng phát triển dài hạn, với tổng diện tích khoảng 1.246 ha.
Đáng chú ý, Mộc Bài được lựa chọn thí điểm mô hình cửa khẩu thông minh trong giai đoạn 2027-2030. Hệ thống dự kiến tích hợp các giải pháp thu phí số, camera thông minh, nhận dạng tự động và seal điện tử, hướng đến tự động hóa quy trình kiểm soát, giám sát phương tiện và hàng hóa, rút ngắn thời gian thông quan.
Về mục tiêu dài hạn, đến năm 2035, đề án đặt mục tiêu lĩnh vực logistics đóng góp trực tiếp khoảng 5-7% GRDP của tỉnh, tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 12-15%/năm. Tỷ lệ doanh nghiệp thuê ngoài dịch vụ logistics phấn đấu đạt 70-80%, đồng thời đưa Tây Ninh vào nhóm 10 địa phương dẫn đầu cả nước về chỉ số LCI. Đến năm 2050, tỷ trọng đóng góp trực tiếp của logistics dự kiến nâng lên 7-9% GRDP.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa các mục tiêu này, Tây Ninh vẫn phải giải quyết nhiều điểm nghẽn về hạ tầng và năng lực cung ứng dịch vụ. Đề án chỉ ra rằng hệ thống giao thông và kết nối đa phương thức chưa đồng bộ; địa phương còn thiếu trung tâm logistics quy mô lớn, kho lạnh chuyên dụng phục vụ bảo quản nông sản. Phần lớn doanh nghiệp dịch vụ logistics có quy mô nhỏ và vừa, trong khi cơ chế quản lý giữa hai khu vực trước sáp nhập chưa thống nhất.
Một trong những giải pháp trọng tâm là đẩy nhanh tiến độ dự án đường cao tốc TP.HCM - Mộc Bài. Tuyến giao thông này được kỳ vọng rút ngắn khoảng 50% thời gian vận chuyển từ khu vực biên giới Tây Ninh, tạo điều kiện kết nối hàng hóa nhanh hơn với các trung tâm kinh tế, công nghiệp và cảng biển.
Song song với đường bộ, tỉnh định hướng khai thác sông Vàm Cỏ Đông và Vàm Cỏ Tây thành các tuyến logistics xanh. Theo đề án, vận tải thủy có thể giúp giảm 15-20% chi phí so với đường bộ, đồng thời góp phần giảm áp lực lên hệ thống giao thông và nâng cao hiệu quả vận chuyển hàng hóa khối lượng lớn.
Đề án cũng xác định, đối với những nội dung vượt thẩm quyền, tỉnh sẽ kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. Các dự án đầu tư theo phương thức PPP chỉ được triển khai khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định pháp luật.
Việc phát triển logistics theo trục cửa khẩu – trung tâm logistics – cảng biển được kỳ vọng tạo thêm động lực cho Tây Ninh khai thác lợi thế địa kinh tế sau sáp nhập. Tuy nhiên, hiệu quả của định hướng này sẽ phụ thuộc vào tiến độ đầu tư hạ tầng, khả năng huy động nguồn lực xã hội và mức độ đồng bộ trong cơ chế quản lý. Khi các mắt xích được kết nối hiệu quả, Tây Ninh có cơ hội chuyển từ địa bàn trung chuyển hàng hóa thành một trung tâm dịch vụ logistics, thương mại và kết nối chuỗi cung ứng liên vùng.
Lam Giang - Thanh Thuỷ